Υπάρχει μια στιγμή μέσα στον χρόνο όπου το σώμα παύει να υπακούει στους κανόνες. Ντύνεται αλλιώς. Κινείται αλλιώς. Δηλώνει κάτι που δεν είναι — ή ίσως κάτι που πάντα ήταν. Αυτή η στιγμή λέγεται Απόκριες.
Στην Ελλάδα, η περίοδος πριν από τη Σαρακοστή δεν είναι απλώς μια λαϊκή γιορτή· είναι ένα πολιτισμικό runway όπου η παράδοση συναντά τη σύγχρονη αισθητική και η μεταμόρφωση γίνεται πράξη ελευθερίας. Το προσωπείο δεν κρύβει — αποκαλύπτει.
Το σώμα ως καμβάς
Η μεταμφίεση είναι η πιο δημοκρατική μορφή μόδας. Δεν απαιτεί προσκλήσεις ούτε front row. Αρκεί μια μάσκα, ένα ύφασμα, μια πρόθεση. Για λίγες ημέρες, η ταυτότητα γίνεται ρευστή και το σώμα μετατρέπεται σε επιφάνεια αφήγησης.
Η υπερβολή, το glitter, τα φτερά, οι δομές που αλλοιώνουν τη σιλουέτα — όλα λειτουργούν ως εργαλεία επαναπροσδιορισμού. Η αποκριάτικη ένδυση δεν υπακούει σε τάσεις· δημιουργεί μικρές, εφήμερες επαναστάσεις. Είναι couture του δρόμου. Είναι performance.
Και αν η μόδα συχνά αναζητά το “statement piece”, οι Απόκριες είναι το απόλυτο statement
Από τη λαογραφία στο editorial
Οι Απόκριες στην Ελλάδα δεν ανήκουν μόνο στη μνήμη. Ανήκουν στο τώρα. Σε μια εποχή όπου η εικόνα επιμελείται μέχρι τελευταίας λεπτομέρειας στα social feeds, η αποκριάτικη μεταμφίεση προσφέρει μια σπάνια άδεια: να γίνεις άλλος χωρίς εξήγηση.
Η μάσκα δεν είναι απλώς αξεσουάρ. Είναι εργαλείο αυτοδιάθεσης.
Η στολή δεν είναι κοστούμι. Είναι ρόλος.
Το μακιγιάζ δεν είναι κάλυψη. Είναι δήλωση.
Ίσως γι’ αυτό οι Απόκριες επιβιώνουν. Όχι ως φολκλόρ, αλλά ως ανάγκη. Ανάγκη να διαρρήξουμε τη μονοτονία της καθημερινής μας εικόνας. Να παίξουμε με το φύλο, τη δύναμη, τη φαντασία. Να δοκιμάσουμε εναλλακτικές εκδοχές του εαυτού μας.
Αποκριές στη Στερεά Ελλάδα
Αποκριάτικες εκδηλώσεις πραγματοποιούνται σε κάθε περιοχή της Στερεάς Ελλάδας, αναβιώνοντας παλαιά έθιμα και πολαπλασιάζοντας την ευθυμία και τη διασκέδαση.
Θρύλοι της Άμφισσας- Το «Στοιχειό της Χάρμαινας»
Οι θρύλοι για τα στοιχειά έχουν μεγάλη διάδοση στην Άμφισσα. Λέγεται πως τα στοιχειά αποτελούν ψυχές σκοτωμένων ανθρώπων ή ζώων που τριγυρίζουν στην περιοχή. Το σπουδαιότερο στοιχειό που είναι συνδεδεμένο με την παράδοση είναι το στοιχειό της «Χάρμαινας» ένας θρύλος που ζωντανεύει και πάλι.
Τότε που τα παραμύθια ήτανε ακόμα αλήθεια, ζούσε στην Άμφισσα ένα παλικάρι, ο Κωνσταντής. Ήτανε ένας όμορφος, ψηλός και περήφανος νέος, αλλά πάνω απ’ όλα ειλικρινής και ντόμπρος. Δούλευε στο βυρσοδεψείο του θείου του, στη Χάρμαινα. Μοχθούσε καθημερινά για να βγάλει το ψωμί του, αλλά δεν τον ένοιαζε, ούτε η σκληρή δουλειά, ούτε η φτώχεια. Αγαπούσε τη Λενιώ και ήταν ευτυχισμένος. Ακούστε όλη την ιστορία και μπείτε στον κόσμο των στοιχειών στο παρακάτω pod cast
«Αλευρομουτζουρώματα» στο Γαλαξίδι
Στο Γαλαξίδι, την Καθαρή Δευτέρα παίζουν «αλευροπόλεμο». Αυτό το έθιμο διατηρείται από το 1801. Εκείνα τα χρόνια, παρόλο που το Γαλαξίδι τελούσε υπό την τουρκική κατοχή, όλοι οι κάτοικοι περίμεναν τις Αποκριές για να διασκεδάσουν και να χορέψουν σε κύκλους. Ένας κύκλος για τις γυναίκες, ένας για τους άντρες. Φορούσαν μάσκες ή απλώς έβαφαν τα πρόσωπά τους με κάρβουνο. Στη συνέχεια προστέθηκε το αλεύρι, το λουλάκι, το βερνίκι των παπουτσιών και η ώχρα. Στο μουντζούρωμα συμμετέχουν όλοι, ανεξαιρέτως ηλικίας.
Ο «Βλάχικος Γάμος» της Θήβας
Κάθε Καθαρή Δευτέρα γίνεται αναπαράσταση του Βλάχικου Γάμου. Είναι ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του περίπου στο 1830, μετά την απελευθέρωση των ορεινών περιοχών. Οι Βλάχοι, δηλαδή οι τσοπάνηδες από τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Ρούμελη, εγκατέλειψαν τότε την άγονη γη τους και βρήκαν γόνιμο έδαφος νοτιότερα.
Οι «Γέροι» της Σκύρου
Με την αρχή του Τριωδίου και κάθε Σαββατοκύριακο των ημερών της Αποκριάς, το έθιμο του νησιού θέλει τον «γέρο» και την «κορέλα» να βγαίνουν στους δρόμους, δίνοντας μια ξεχωριστή νότα των ημερών.
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, κάποτε στη Σκύρο ένας γέρος με τη γριά του είχαν λίγα κατσίκια. Όμως μια νύχτα του χειμώνα έπεσε στο βουνό χιόνι και άγρια παγωνιά και όλα τους τα ζώα πέθαναν. Απελπισμένος ο γέρος βοσκός ζώστηκε τα κουδούνια και τα τομάρια των πεθαμένων ζώων του και μαζί με τη γυναίκα του (κορέλα) κατέβηκαν μέχρι τη Χώρα. Οι χτύποι των κουδουνιών έφεραν στους συγχωριανούς το μήνυμα της καταστροφής.
Ο Γέρος φοράει άσπρο μάλλινο παντελόνι, φαρδύ από το γόνατο και πάνω, (το τυπικό παντελόνι των βοσκών του νησιού), άσπρες κάλτσες που τις στερεώνει κάτω από το γόνατο με μαύρες καλτσοδέτες, σανδάλια με πλεχτά δερμάτινα λουριά και μαύρη κάπα, την οποία φοράει ανάποδα, ώστε το τριχωτό μέρος να είναι απ’ έξω. Μέσα από την κάπα στερεώνει κουρέλια στην πλάτη, που δημιουργούν μια ψεύτικη καμπούρα. Στη μέση του στερεώνει 2-3 σειρές κουδούνια, το βάρος των οποίων μπορεί να φτάσει και τα 50 κιλά. Τα κουδούνια δεν είναι όλα ίδια, άλλα είναι μικρά, άλλα μεγάλα με διαφορετικό σχέδιο και ήχο. Η μεταμφίεση ολοκληρώνεται με τη «μουτσούνα», τη μάσκα δηλαδή, η οποία είναι ολόκληρο το τομάρι ενός μικρού κατσικιού και φοριέται με την τριχωτή πλευρά προς τα έξω. Όταν στερεωθεί καλά η μάσκα, η οποία έχει δυο μικρές τρύπες για μάτια, φοριέται η κουκούλα της κάπας. Στο τέλος, αφού βάλει και ένα ωραίο μαντίλι στον λαιμό, στολισμένο με τα πρώτα ανοιξιάτικα λουλούδια, ο Γέρος παίρνει τη γκλίτσα του και είναι έτοιμος!
«Μακαρούνα» της Καρύστου
Ένα παλιό αποκριάτικο έθιμο της Νότιας Εύβοιας είναι το έθιμο του «Μακαρούνα».
Σύμφωνα με την παράδοση ο «Μακαρούνας» ήταν ένας άντρας με πολύ ανεπτυγμένη σεξουαλική δράση που προφανώς οφείλονταν σε ανάλογες ικανότητες. Ανύπαντρες, παντρεμένες, χήρες και ζωντοχήρες, νέες, μεσόκοπες και γριές, όλες είχαν να λένε μόνο καλά λόγια για τις επιδόσεις του. Ήρθε όμως η τελευταία Κυριακή της αποκριάς όπου σύμφωνα με τα έθιμα της Καρύστου φτιάχνουν ζυμαρικά (μακαρούνες). Ο «Μακαρούνας» έφαγε τόσο πολύ που έσκασε, με αποτέλεσμα να ξεσπάσει μέγας θρήνος ανάμεσα στον γυναικείο πληθυσμό.
Κάθε Καθαρή Δευτέρα λοιπόν μια ομάδα από καρναβαλιστές φτιάχνει το πτώμα του «Μακαρούνα», ένα σκιάχτρο με παλιά ρούχα παραγεμισμένα με άχυρα ή κουρέλια πάνω σε ένα πρόχειρο φορείο. Για να τονίσουν το κωμικό μέρος του εθίμου φροντίζουν να έχει μια τεράστια κοιλιά από το πολύ φαΐ κι ένα τεράστιο πέος να βγαίνει μέσα από το ξεκούμπωτο παντελόνι.
Αφού ετοιμάσουν τον νεκρό ετοιμάζονται και οι «γυναίκες» που θα τον μοιρολογήσουν. Ακολουθούν την πομπή στην οποία προηγείται ο «παπάς» και οι «ψαλτάδες» που ψέλνουν νεκρώσιμα μεν, αλλά παραλλαγμένα με πολύ καυστικό τρόπο, πίνοντας και «οδυρόμενοι». Στη συνέχεια στήνεται τρικούβερτο γλέντι. Χορεύουν κρατώντας τον «νεκρό» ψηλά και πίνοντας μέχρι τελικής πτώσεως.
Χέγια και κοντοσούβλι γίγας στην Αμφίκλεια Φθιώτιδας
Οι Απόκριες ξεκινούν με το παραδοσιακό άναμμα της φωτιάς το γνωστό χέι τόσο στις γειτονιές του χωριού όσο και το μεγάλο χέι στην Πάνω Πλατεία του χωριού. Πρόκειται για διονυσιακό κατάλοιπο με χορό μασκαράδων συνοδεία τύμπανου και καραμούζας. Σημειώνεται ότι στο παρελθόν κάθε γειτονιά είχε το δικό της χέι αλλά τώρα έχουν συμπτυχθεί σε ένα με πολύ μεγάλη συμμετοχή.
Την Κυριακή της Αποκριάς οι κάτοικοι της Αμφίκλειας ετοιμάζουν το γνωστό κοντοσούβλι που έχει μήκος 130 μέτρα με περισσότερα από 800 κιλά κρέας. Το μεσημέρι της Κυριακής στήνουν ένα τρικούβερτο γλέντι κάτοικοι και προσκεκλημένοι.
Την Καθαρά Δευτέρα μετά το πέταγμα του χαρταετού γίνεται γλέντι στην Κάτω Πλατεία της Αμφίκλειας με παραδοσιακή φασολάδα, λαγάνα και άλλα σαρακοστιανά, χορός με τύμπανο και καραμούζα, πίπιζες και νταούλια.
Οι Κουδουναραίοι του Διστόμου
Ιδιαίτερα …θορυβώδης είναι η αποκριά στο Δίστομο με το πανάρχαιο διονυσιακό έθιμο των «Κουδουναραίων» με αυτοσχέδια δρώμενα, τραγούδι και φυσικά άφθονη επίκαιρη και καυστική σάτιρα!
Χαλκίδα: Καρναβάλι σε στεριά και θάλασσα
Τα τελευταία χρόνια, ενδιαφέρον παρουσιάζει και το «θαλασσινό καρναβάλι» της Χαλκίδας, που δίνει άλλη δυναμική στην πόλη, τοποθετώντας την ανάμεσα στους αποκριάτικους προορισμούς της Ελλάδας.
Ο αποκριάτικος θεσμός κορυφώνεται την Κυριακή της Αποκριάς με ένα ιδιαίτερο δρώμενο. Από το απόγευμα, ο κόλπος του Ευβοϊκού, που απλώνεται μπροστά στη πόλη, μετατρέπεται σε υδάτινη θεατρική σκηνή, όπου κυριαρχούν η φωτιά, το νερό, τα πυροτεχνήματα, τα μεγάλα αυτοσχέδια σκηνικά και τα οπτικοακουστικά εφέ. Ένα μεγάλο αποκριάτικο πάρτι σε στεριά και θάλασσα που περιλαμβάνει:
Παρέλαση πεζοπόρων τμημάτων, μια μεγάλη παρέλαση με τυμπανιστές, άρματα και πλήθος καρναβαλιστών με ευρηματικές ενδυμασίες και κατασκευές, η οποία ξεκινά από το Κόκκινο Σπίτι και καταλήγει στην παραλία Χαλκίδας, αλλά και θαλασσινή παρέλαση, από εκατοντάδες πλεούμενα και πληρώματα, σε ένα υπερθέαμα μουσικής, πυροτεχνημάτων, εφέ ήχου και φωτός και το παραδοσιακό κάψιμο του Βασιλιά Καρνάβαλου μέσα στη θάλασσα.
Το καρναβάλι της Λαμίας
Η καμήλα ή Τζιαμάλα είναι ένα λαϊκό δρώμενο που με διάφορες παραλλαγές το συναντάμε στη ΝΑ Ευρώπη. Κάθε χρόνο το έθιμο της καμήλας αναβιώνει στις Απόκριες στη Λαμία από τον Πολιτιστικό Σύλλογο της συνοικίας των Αγίων Θεοδώρων.
Το καρναβάλι της Λαμίας είναι συνδεδεμένο με την ιστορική καμήλα της στο οποίο πρωταγωνιστεί. Ένα δρώμενο που χαρίζει κέφι, καθώς τριγυρνά στους δρόμους της πόλης όχι μόνο την Κυριακή της Αποκριάς αλλά και μια βδομάδα πριν. Είναι αυτή που ξεκινά από τη συνοικία των Αγίων Θεοδώρων όπου εκεί παραδοσιακά οι κάτοικοι τη στολίζουν και την περιφέρουν σε κάθε σημείο της πόλης. Την ακολουθούν μουσικοί από την ίδια γειτονιά και όταν κλείσει μια ολόκληρη βδομάδα που περιφέρεται στους δρόμους της Λαμίας, την Καθαρή Δευτέρα πραγματοποιείται η θυσία της. Το «σφάξιμο της Καμήλας», όπως το ονομάζουν, μαζί με τον τελευταίο της χορό πριν εξαφανιστεί. Σε κάθε περίπτωση το γλέντι που στήνεται είναι τρικούβερτο, ενώ την ίδια περίοδο οργανώνονται σειρά από εκδηλώσεις που έχουν σχέση με το τοπικό καρναβάλι.
Σχεδόν κάθε μέρα υπάρχουν εκδηλώσεις οι οποίες κορυφώνονται την Κυριακή της Αποκριάς με τη μεγάλη παρέλαση στο κέντρο της Λαμίας.
Την Καθαρή Δευτέρα το ραντεβού ολόκληρης της περιοχής είναι στη συνοικία της Νέας Μαγνησίας στην οποία κατοικούν πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Ένας γάμος ανάμεσα σε έναν ντόπιο και μια προσφυγοπούλα είναι αφορμή για ένα δρώμενο το οποίο ανανεώνεται συνέχεια και παίρνει αφορμή από τις εξελίξεις και την επικαιρότητα. Ο λεγόμενος «Νεομαγνησιωτικός γάμος» που συγκεντρώνει το ενδιαφέρον ολόκληρης της περιοχής με χιλιάδες θεατές να βρίσκονται εκεί το πρωί της Καθαροδευτέρας, ενώ κούλουμα οργανώνονται στα περισσότερα χωριά της Λαμίας όπως επίσης και σε γειτονιές μέσα στην πόλη.
Ανάμεσα στις εκδηλώσεις που έχουν ιδιαίτερα μεγάλη απήχηση στην περιοχή και έχουν μια παράδοση ιδιαίτερη είναι και το καρναβάλι της Μακρακώμης που κορυφώνεται το απόγευμα της Καθαρής Δευτέρας με εκατοντάδες καρναβαλιστές να στήνουν πρωτότυπα δρώμενα μέσα στο κέντρο της πόλης.
Το
Καρναβάλι του Ορχομενού αποτελεί έναν από τους πιο εμβληματικούς αποκριάτικους θεσμούς στη Στερεά Ελλάδα, με μια διαδρομή που ξεπερνά τις έξι δεκαετίες.
Ιστορική Αναδρομή
- Αφετηρία (1959): Η επίσημη αφετηρία του καρναβαλιού τοποθετείται στο 1959 (ορισμένες πηγές αναφέρουν προπαρασκευαστικές κινήσεις από το 1958).
- Ιδρυτικός Φορέας: Δημιουργήθηκε από τον Σύλλογο Φιλοπροόδων Ορχομενού, ο οποίος έθεσε τις βάσεις για τη διοργάνωση.
- Χρυσή Εποχή (Δεκαετία ’60): Ήδη από τη δεκαετία του 1960, η φήμη του εξαπλώθηκε πέρα από τα όρια της Βοιωτίας, φτάνοντας σε σημείο να συναγωνίζεται σε προσέλευση μεγάλες διοργανώσεις όπως αυτή της Πάτρας.
Χαρακτηριστικά και Παράδοση
- Σάτιρα και Σκωπτικό Πνεύμα: Η ταυτότητα του καρναβαλιού βασίζεται στην έντονη σάτιρα, τον σαρκασμό και τον χλευασμό των επίκαιρων κοινωνικών και πολιτικών ζητημάτων.
- MaskaRun: Τα τελευταία χρόνια έχει καθιερωθεί και ο αγώνας MaskaRun, μια πρωτότυπη αθλητική εκδήλωση που συνδυάζει το τρέξιμο με τη μεταμφίεση.
- Koukougeritos: Για το επερχόμενο Καρναβάλι 2026, η θεματική εστιάζει στην παράδοση των “Koukougeritos” (Dia de los koukougeritos), αναδεικνύοντας τοπικά λαογραφικά στοιχεία.
Σήμερα, ο Δήμος Ορχομενού σε συνεργασία με εθελοντές και τοπικούς συλλόγους συνεχίζει να διοργανώνει τις εκδηλώσεις, διατηρώντας ζωντανή την παράδοση που θέλει την πόλη να αποτελεί την «καρδιά της αποκριάς» στην περιοχή.