Μια εσωτερική διαδρομή από το σκοτάδι στη νοηματοδότηση
«Ακόμη και η πιο σκοτεινή νύχτα θα τελειώσει και ο ήλιος θα ανατείλει.»
— Victor Hugo
Υπάρχουν περίοδοι στη ζωή που όλα μοιάζουν να βαραίνουν. Η σκέψη θολώνει, το συναίσθημα γίνεται πυκνό και η εμπειρία του χρόνου αλλοιώνεται — επιβραδύνεται, σαν να εγκλωβιζόμαστε σε μια εσωτερική στασιμότητα.
Σε αυτές τις φάσεις, ενεργοποιείται —συχνά ασυνείδητα— μια βαθιά ψυχική ανάγκη: η αναζήτηση νοήματος. Και μαζί της, η αναζήτηση ενός «φωτός». Όχι απαραίτητα ως λύση, αλλά ως κατεύθυνση.
Σε συλλογικό επίπεδο, αυτή η μετάβαση έχει αποτυπωθεί συμβολικά στην περίοδο του Πάσχα. Όχι μόνο ως γιορτή, αλλά ως αρχέτυπο μιας διαδρομής: μιας πορείας μέσα από τη δοκιμασία, την ένταση και τα «πάθη» — με την ευρεία, ψυχολογική έννοια του όρου — προς μια μορφή λύτρωσης και φωτός.
Σε αυτό το πλαίσιο, το φως δεν είναι απλώς το τέλος μιας δύσκολης περιόδου. Είναι η νοηματοδότησή της. Είναι αυτό που προκύπτει όταν η εμπειρία — ακόμη και η επίπονη — βρίσκει θέση, νόημα και συνέχεια μέσα μας.
Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η ανάγκη κορυφώνεται την άνοιξη. Σε μια εποχή που, σε συλλογικό και βιολογικό επίπεδο, σηματοδοτεί τη μετάβαση — ένα πέρασμα από το σκοτάδι στο φως.
Μια μετάβαση που καθρεφτίζει εσωτερικές ψυχικές διεργασίες. Και ίσως, ακόμη βαθύτερα, αυτή η κίνηση προς το φως να μην είναι μόνο συμβολική ή πολιτισμική. Να είναι εγγεγραμμένη μέσα μας.
Στην ψυχολογία μιλάμε για μια εγγενή τάση του ανθρώπου προς την ανάπτυξη, τη συνοχή και τη συνέχεια της ζωής — μια εσωτερική κατεύθυνση που, ακόμη και μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες, αναζητά ισορροπία, νόημα και σύνδεση.
Σαν ένας εσωτερικός προσανατολισμός προς το «φως»
Το φως ως εμπειρία, όχι μόνο ως σύμβολο
Σε ψυχολογικό επίπεδο, το φως δεν είναι μόνο μια ιδέα. Είναι και μια εμπειρία.
Το φυσικό φως επηρεάζει άμεσα τη διάθεσή μας, τη βιολογική μας λειτουργία και την ενεργητικότητά μας. Η έλλειψή του μπορεί να οδηγήσει σε πτώση της διάθεσης, κόπωση, ακόμη και σε μορφές εποχικής κατάθλιψης. Αντίθετα, η επαφή με το φως —ειδικά το πρωινό— ενεργοποιεί τον οργανισμό και δημιουργεί μια αίσθηση «ανοίγματος» προς τον κόσμο.
Αλλά και σε ψυχικό επίπεδο, ο ανθρώπινος νους τείνει προς την οργάνωση.
Αναζητά σχήμα μέσα στο χάος, νόημα μέσα στην εμπειρία, συνέχεια μέσα στη ρήξη.
Το «φως», τότε, είναι εκείνη η στιγμή που κάτι μέσα μας ξεκαθαρίζει.
Που μια σκέψη αποκτά συνοχή.
Που ένα συναίσθημα παύει να είναι διάχυτο και γίνεται αναγνωρίσιμο, ανεκτό,
επεξεργάσιμο.
Από το σκοτάδι στην κατανόηση
Το σκοτάδι, συχνά, δεν είναι απουσία. Είναι περίοδος επεξεργασίας.
Είναι οι φάσεις που δεν έχουμε ακόμη απαντήσεις. Που πενθούμε, αμφιβάλλουμε, κουραζόμαστε. Καταστάσεις που μπορεί να βιώνονται ως αποδιοργάνωση, αλλά ταυτόχρονα αποτελούν έδαφος ψυχικής διεργασίας.
Και εδώ ακριβώς ενεργοποιείται αυτή η βαθύτερη ανθρώπινη τάση: η ανάγκη να μετατρέψουμε το βίωμα σε νόημα.
Το φως δεν εμφανίζεται απότομα. Δεν είναι «θαύμα».
Είναι μια σταδιακή αναδιοργάνωση του εσωτερικού κόσμου:
– από τη σύγχυση στην κατανόηση
– από τον πόνο στη νοηματοδότηση
– από την ακινησία στην κίνηση
Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία συχνά περιγράφεται ως αυτή ακριβώς η πορεία: η μετάβαση
από το μη επεξεργασμένο βίωμα στην επίγνωση.
Το φως στις σχέσεις
Δεν είναι τυχαίο ότι μιλάμε για «φωτεινούς ανθρώπους».
Είναι εκείνοι που λειτουργούν ως ρυθμιστικοί παράγοντες για το εσωτερικό μας σύστημα. Που μας προσφέρουν ασφάλεια, αποδοχή και ψυχικό χώρο.
Μέσα από τη σύνδεση, ενεργοποιείται η δυνατότητα να αντέξουμε, να επεξεργαστούμε και τελικά να μετασχηματίσουμε την εμπειρία μας.
Σε ένα περιβάλλον όπου κάποιος νιώθει ότι ακούγεται και γίνεται κατανοητός, δημιουργείται
χώρος.
Και σε αυτόν τον χώρο, το «φως» δεν επιβάλλεται — αναδύεται.
Το φως ως επιλογή
Ίσως το πιο ουσιαστικό στοιχείο είναι ότι το φως δεν είναι πάντα κάτι που «έρχεται». Είναι κάτι που καλλιεργείται.
Μέσα από μικρές, αλλά ουσιαστικές κινήσεις:
– μια στιγμή παρουσίας μέσα στη μέρα
-μια συνειδητή παύση
– μια πράξη φροντίδας προς τον εαυτό
– η αποδοχή ενός δύσκολου συναισθήματος χωρίς κριτική
Αυτές οι κινήσεις, όσο μικρές κι αν φαίνονται, ενεργοποιούν αυτή την έμφυτη τάση προς τη
ζωή. Την τάση προς το φως.
Το φως δεν ακυρώνει το σκοτάδι.
Συνυπάρχει μαζί του.
Το διαπερνά.
Μια εσωτερική άνοιξη
Όπως η φύση δεν ανθίζει από τη μία μέρα στην άλλη, έτσι και η ψυχική μας μετάβαση προς το «φως» είναι μια διαδικασία. Χρειάζεται χρόνο, χώρο και αποδοχή.
Υπάρχουν περίοδοι που μοιάζουν με χειμώνα. Και άλλες που, σχεδόν ανεπαίσθητα, ανοίγουν.
Και ίσως, τελικά, το φως να μην είναι ο προορισμός. Αλλά η ίδια η κίνηση προς αυτό.
Γιατί μέσα μας — ακόμη και στις πιο σκοτεινές φάσεις — υπάρχει κάτι που επιμένει να
στρέφεται προς τη ζωή, προς τη σύνδεση, προς τη συνέχεια.
Και μερικές φορές, αρκεί μια μικρή χαραμάδα φωτός για να ενεργοποιηθεί ξανά αυτή η κίνηση.
Για να θυμηθούμε ότι υπάρχει δρόμος.
«Εκεί που υπάρχει σκοτάδι, αναζήτησε το φως — κι αν δεν το βρεις, γίνε εσύ το φως.»
— Rumi
Ελίνα Τρωγάδα
B.Sc. Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας παιδιών , εφήβων ενήλικων
elinatr@yahoo.com
6978268826